İran yayınladığı açıklamada Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı için yeni bir düzen kurulacağını ve bundan sonra asla hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağı dile getirildi.
İran yetkilileri son dönemde Basra Körfezi (Persian Gulf) ve özellikle Hürmüz Boğazı için "yeni bir düzen" (new order / new legal regime) kurulacağını sıkça dile getiriyor. Bu, mevcut savaş (ABD-İsrail saldırıları sonrası) bağlamında öne çıkan bir iddia ve talep.
İran'ın "Yeni Düzen" Açıklamaları
İran, Hürmüz Boğazı'nda fiili kontrolü ele geçirdikten sonra, savaş sonrası dönemde boğaz için yeni bir hukuki rejim (new legal regime) istediğini belirtiyor. Ana unsurlar şöyle:
Geçiş ücreti (toll/fee) sistemi: Mısır'ın Süveyş Kanalı'ndan aldığı gibi, boğazdan geçen her gemiden ücret alınması. Bu ücretler, savaş zararlarının tazminatı olarak kullanılacak.
İran'ın egemenliğinin tanınması: Boğazda İran'ın (ve kısmen Umman'ın) daha fazla kontrol ve denetim hakkı. Gemilerin önceden İran askeri yetkilileriyle koordinasyon yapması, "dost/tarafsız" statüsü ve güvenlik protokollerine uyması zorunlu hale getirilecek.
Kıyıdaki ülkelerle protokol: İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi gibi yetkililer, kıyıdaş ülkelerle (Umman dahil) yeni bir "güvenli geçiş protokolü" hazırlanmasını öneriyor. Bu, savaş sonrası boğazın yönetimini değiştirecek.
Savaş tazminatı bağlantısı: Boğazın tam açılması, ancak savaş zararlarının karşılanması ve bu yeni rejim üzerinden ücret toplanmasıyla mümkün olacak. İran Cumhurbaşkanı Ofisi İletişim Yardımcısı Seyyed Mehdi Tabatabaei, "Yeni hukuki rejim altında tazminat ödenecek" şeklinde konuştu (Nisan 2026 başı).
İranlı yetkililer (Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, IRGC komutanları ve Dışişleri sözcüleri), "eski düzenin bittiğini" ve bölgede yeni bir güvenlik/hukuk düzeni kurulacağını vurguluyor. Bu, İran'ın boğazı kaldıraç olarak kullanıp stratejik kazanımlar elde etme stratejisinin parçası.
Bağlam ve Karşı Tarafın Görüşü
Bu açıklama, İran'ın Hürmüz'ü seçici kapatma politikasının devamı niteliğinde. Düşman kabul edilen (ABD/İsrail bağlantılı) gemilere kapalı, diğerlerine ise ücret ve onay şartıyla sınırlı geçiş veriliyor.
ABD ve müttefikleri (özellikle BAE, Suudi Arabistan) bunu reddediyor. Trump, boğazın koşulsuz ve ücretsiz açılmasını talep ediyor; aksi halde İran altyapısına (enerji, köprü vb.) ağır saldırılar düzenleme tehdidinde bulunuyor.
Körfez ülkeleri, boğazın zorla açılması için koalisyon oluşturma ve adaların (örneğin Abu Musa, Tunb adaları) statüsü tartışmalarını gündeme getiriyor. Bazıları "yeni bir uluslararası komisyon" veya BM Deniz Hukuku'na dayalı anlaşma öneriyor.
Güncel Durum (Nisan 2026)
Durum çok dinamik: İran boğazı fiilen kontrol ediyor ve "yeni düzen" talebini masada tutuyor. Diplomatik görüşmeler (dolaylı) sürüyor, ancak tam bir anlaşma yok. İran, bu rejimi savaş sonrası kalıcı hale getirmek istiyor; karşı taraf ise eski serbest geçiş düzenine dönülmesini savunuyor.