Yaklaşık 1 aydır devam eden İran Savaşı Amerika'daki çiftçileri olumsuz şekilde etkilemeye devam ediyor. İşte detaylar..
İran savaşı ABD çiftçilerini oldukça olumsuz etkiliyor. Etki özellikle gübre ve yakıt maliyetlerindeki keskin artış üzerinden geliyor. Bahar ekim sezonu başladığı için zamanlama da çiftçiler açısından çok kötü.
Ana Etkiler:
Gübre Fiyatları ve Kıtmı (En Büyük Sorun)
Hürmüz Boğazı’nın (Strait of Hormuz) fiilen kapanması nedeniyle Körfez ülkelerinden (özellikle Katar, Suudi Arabistan) gelen azotlu gübre (üre/urea) ve diğer gübre hammaddeleri büyük ölçüde durdu.
Dünyadaki gübre ticaretinin yaklaşık %30-33’ü bu boğazdan geçiyor. ABD bazı yıllarda üre gübresinin yarısını ithal ediyor; şu anda bahar sezonu için %25 civarı eksiklik var.
Gübre fiyatları savaşın başlamasından bu yana %30-77 arasında arttı (bazı bölgelerde ton başına 200 dolar fazla). Bir Tennessee çiftçisi bu sezon 100 bin dolar daha fazla gübre masrafı bekliyor (%40 artış).
Sonuç: Çiftçiler gübreyi bulmakta zorlanıyor, bazıları “herhangi bir fiyata” bile alamıyor.
Yakıt (Dizel) ve Enerji Maliyetleri
Petrol fiyatlarındaki yükseliş (savaşın ilk haftalarında 100 dolar/varil üzerine çıktı, şu an dalgalı) dizel fiyatlarını artırıyor.
Tarım makineleri, sulama, taşıma ve gübre üretimi (doğal gazdan yapılır) daha pahalı hale geliyor.
Nakliye maliyetleri de genel olarak yükseliyor.
Ekim Kararları Değişiyor
Mısır (corn) ekim alanı azalıyor: Mısır çok azotlu gübre ister, maliyetler yüzünden çiftçiler daha az mısır ekmeyi planlıyor (2026 için tahminler 94-95 milyon acre civarına düşebilir).
Soya fasulyesi ekimi artıyor: Daha az gübre isteyen bir ürün olduğu için tercih ediliyor.
Bazı analistler uzun süreli savaşın mısır üretimini düşürebileceğini, hatta bahar buğday ekiminin 1970’lerden beri en düşük seviyeye inebileceğini söylüyor.
Çiftçi Gelir ve Karlılık
Girdi maliyetleri artarken tahıl fiyatları (mısır, soya) savaş nedeniyle kısa süre yükselse de genel olarak düşük seyrediyor.
Birçok çiftçi zaten önceki yıllarda (tarifeler, iklim olayları vb.) zor durumdaydı; bu “double whammy” (çift darbe) olarak nitelendiriliyor.
Bazı çiftçiler depodaki ürünü satarak nakit yaratmaya çalışıyor.
Uzun Vadeli ve Tüketici Etkisi
Kısa vadede ABD’de gıda fiyatlarında (özellikle et, süt, mısır bazlı ürünler) artış bekleniyor.
Verim düşerse (az gübreleme nedeniyle) 2026 hasadı etkilenebilir uzun vadede daha yüksek gıda enflasyonu.
Trump yönetimi çiftçilere destek için yeni kredi garantileri, çiftlik yasası güncellemesi, etanol karışımı kurallarının gevşetilmesi gibi adımlar açıklıyor, ancak çiftçi grupları “savaş ne kadar sürerse etki o kadar büyük” diyor.
Özetle: Savaş doğrudan ABD toprağında değil ama küresel tedarik zincirini (özellikle gübre ve enerji) vurduğu için ABD çiftçileri ciddi maliyet baskısı altında. Husilerin Kızıldeniz’deki olası yeni saldırıları da lojistiği daha da kötüleştirebilir.
