İran ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz tehdidi karşısında açıklama yaparken Hürmüz Boğazı'nı açma şartlarını duyurdu.
İran, Hürmüz Boğazı'nı şu anda (Nisan 2026 itibarıyla) fiilen kısmen kapatmış durumda ve geçişi seçici olarak kontrol ediyor. Tamamen fiziksel bir "kapatma" değil; gemilere saldırı tehdidi, mayın döşeme, drone/füze saldırıları ve koordinasyon zorunluluğuyla trafiği büyük ölçüde durdurmuş veya yavaşlatmış halde.
Mevcut Durum ve İran'ın Uyguladığı Kurallar
Boğaz, ABD, İsrail ve müttefikleri (Batılı ülkeler) ile bağlantılı gemilere kapalı. İran Devrim Muhafızları (IRGC), bu gemilere "geçeni vururuz" uyarısı yapıyor ve bazı gemilere fiilen saldırdı.
Düşman olmayan (tarafsız veya dost kabul edilen) ülkelerin gemilerine ise belirli şartlarla geçiş izni veriliyor:
İran yetkilileriyle önceden koordinasyon ve güvenlik protokollerine uyma zorunluluğu.
Bazı durumlarda geçiş ücreti veya "toll" talebi (örneğin Çin ile görüşmeler yapıldığı belirtiliyor).
"Düşman olmayan" kriteri: Ülkenin İran'a karşı saldırgan eyleme katılmaması veya desteklememesi; bazı Avrupa ülkeleri (örneğin İsrail büyükelçisini sınır dışı edenler) için istisnalar yapılabiliyor.
İnsani yardım, tarım sevkiyatları gibi belirli geçişler hızlandırılabiliyor, ancak genel ticaret büyük ölçüde aksıyor.
Bu durum, Şubat-Mart 2026'daki ABD-İsrail saldırıları sonrası İran'ın misilleme olarak başlattığı bir politika. İran, boğazı "savaş halinde enerji güvenliğinin tehlikeye gireceği" gerekçesiyle kapatma tehdidini hayata geçirdi.
İran'ın Boğazı Tam Açması İçin Şartları
İran resmi olarak tam ve koşulsuz açma konusunda net bir tarih vermedi. ABD istihbarat raporlarına göre, boğaz üzerindeki kontrolü tek gerçek kaldıraç olarak gördüğü için yakın zamanda vazgeçmesi beklenmiyor.
İran'ın öne sürdüğü ana şartlar (savaşın sona ermesi ve boğazın açılması için):
Saldırganlığın sona ermesi ve ateşkes.
Savaş tazminatı (war reparations) ve zararların karşılanması.
Yaptırımların kaldırılması veya hafifletilmesi.
İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğinin tanınması ve yeni bir "hukuki rejim" (new legal regime) kurulması — yani boğazda İran'ın daha fazla kontrol hakkı.
Garantiler: Savaşın tekrarlanmayacağına dair somut güvenceler ve tüm cephelerde (direniş grupları dahil) kapsamlı barış.
Bazı İranlı yetkililer, boğazın Umman ile ortak protokol üzerinden yönetilebileceğini söylüyor; bu, geçişin izlenmesi ve güvenli hale getirilmesi amacıyla ama kısıtlama getirmeyen bir düzenleme olarak sunuluyor.
Karşı Tarafın (ABD ve Müttefikler) Tutumu
ABD Başkanı Trump, boğazın açılmasını savaşın bitmesi için ön şart haline getirdi. İran açmazsa enerji santralleri, köprüler gibi altyapıya ağır saldırılar düzenleme tehdidinde bulunuyor (bazı deadline'lar ertelenmiş olsa da).
40'dan fazla ülke (ABD, İngiltere, Fransa, Almanya vb.), boğazın derhal ve koşulsuz açılmasını talep ediyor; uluslararası koalisyonla açma seçeneğini masada tutuyorlar.
Analistlere göre İran boğazı uzun süre kapalı tutmak istese de, askeri müdahale veya ekonomik baskı nedeniyle sürdürülebilir olmayabilir. Tam açılma, diplomatik müzakerelerle (dolaylı görüşmeler sürüyor) mümkün olabilir.
Özetle
İran boğazı tamamen açmak için büyük ölçüde savaşın bitmesi, tazminat, yaptırımların kalkması ve boğazda egemenlik tanınması gibi geniş şartlar öne sürüyor. Kısa vadede ise geçişi "dost/tarafsız" ülkelere sınırlı olarak açmaya devam ediyor; ABD/İsrail bağlantılı gemilere ise kapalı kalacak gibi görünüyor.