İznik Gölü'nün altındaki 1500 yıllık (yaklaşık 1600 yıllık) Aziz Neophytos Bazilikası, Türkiye'nin en çarpıcı arkeolojik keşiflerinden biri. "Sırrı" ise hem Hristiyanlık tarihine dair büyük bir gizemi aydınlatma potansiyeli hem de su altında kalış hikâyesi.
Keşif Hikâyesi
2014 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin hava fotoğraflama çalışmaları sırasında tesadüfen fark edildi. Göl kıyısından yaklaşık 20-50 metre açıkta, 1.5-2 metre derinlikteydi. Amerika Arkeoloji Enstitüsü tarafından 2014'ün en önemli 10 arkeolojik keşfinden biri seçildi.
Son yıllarda iklim değişikliği ve kuraklık nedeniyle göl suyu çekilince bazilika büyük ölçüde yüzeye çıktı ve daha kolay incelenebiliyor.
Tarihî ve Mimari Özellikleri
Adı: Aziz Neophytos Bazilikası (Saint Neophytos). MS 303'te 16 yaşında inancı için şehit edilen Aziz Neophytos'un mezarı üzerine inşa edildiği düşünülüyor.
Yapım tarihi: Geç 4. veya erken 5. yüzyıl (MS 380-390 sonrası). Üç nefli (üç koridorlu) klasik erken Hristiyan bazilikası planına sahip, yaklaşık 30x19 metre (600 m²).
Yıkılış: Büyük bir depremle (MS 740 veya bazı kaynaklara göre 1065) yıkıldı, daha sonra göl seviyesi yükselince sular altında kaldı.
En Büyük "Sır": Birinci İznik Konsili Bağlantısı
Hristiyanlık tarihindeki en kritik olaylardan Birinci İznik Konsili (MS 325) burada mı toplandı? Bu, en çok tartışılan gizem.
Konsil, İmparator Büyük Konstantin'in çağrısıyla İznik'te yapıldı ve Hristiyanlığın temel inançlarını (İsa'nın Tanrı'nın oğlu olması, Paskalya tarihi vb.) belirledi — Nicene Creed'in temeli.
Bazilika, konsilden sonra inşa edilmiş olsa da, konsilin toplandığı alanda veya yakınına yapıldığı düşünülüyor. Kazılarda bulunan mozaikler, mezarlar ve hacı mühürleri bu bağlantıyı güçlendiriyor.
Prof. Dr. Mustafa Şahin ve ekibi, bu hipotezi destekleyen bulgulara ulaşıyor. 2025'te konsilin 1700. yılı kutlamaları sırasında Papa'nın da ilgisini çekti.
Diğer İlginç Detaylar
Bazilikanın altında pagan bir tapınak (Apollo'ya adanmış?) olabileceği rivayetleri var.
İnsan kemikleri ve diğer buluntular çıktı.
Sualtı arkeoloji çalışmaları devam ediyor; ileride sualtı müzesi yapılması planlanıyor.
Kısaca, bu bazilika doğal afetler, din tarihi ve arkeolojik tesadüflerin kesişim noktasında duruyor.
