İnternet kesintileri ve sansür, güvenli iletişim ihtiyacını artırıyor. Mesh gibi telsiz tabanlı ağlar, internete ihtiyaç duymadan mesajlaşma imkânı sunuyor.
DW'de yer alan habere göre; Mesh ağları, iletişimi tek bir merkez ya da sağlayıcıya bağlı olmaktan çıkarıyor. İnternet kesildiğinde ya da engellendiğinde, küçük cihazlar birbirine bağlanarak mesajların alternatif yollar üzerinden iletilmesini sağlayabiliyor
Mesh ağı nedir ve nasıl çalışır?
Mesh (örgü) ağı, cihazların birbirine doğrudan bağlandığı, merkezi sunucu veya internet altyapısına ihtiyaç duymayan bir sistemdir. Burada kullanılan teknoloji LoRa (Long Range Radio – uzun menzilli radyo).
Sigara paketi büyüklüğünde, yaklaşık 20 eurodan başlayan ucuz telsiz modülleri (node’lar) kullanılır.
Bu cihazlar, lisanssız radyo frekansları üzerinden şifreli kısa veri paketleri gönderir (menzil birkaç kilometreye kadar çıkabilir).
Her cihaz mesajı bir sonraki cihaza aktarır (bayrak yarışı gibi). Bir cihaz bozulursa mesaj başka yoldan gider; ağ kendini onarır.
Merkez, sağlayıcı veya kapatılabilecek sunucu yoktur. Cihazlar pil veya küçük güneş paneliyle çalışır ve gizlenebilir.
En bilinen açık kaynaklı sistemler: Meshtastic ve MeshCore. İkisi de ücretsizdir. Mesajı sadece ileten cihazlar içeriği okuyamaz; uçtan uca şifreleme sayesinde üçüncü taraflar (polis veya devlet kurumları dahil) mesajı yakalayamaz.
Sansüre karşı neden etkili?
Hükümetler interneti kestiğinde veya sansür uyguladığında genellikle IP adreslerini, alan adlarını engeller, paketleri inceler (Deep Packet Inspection) veya sağlayıcıları zorlar. LoRa mesh’te ise:
Alan adı, IP adresi veya sağlayıcı yoktur.
Mesajlar radyo dalgaları olarak havada ilerler; güvenlik duvarlarından ve gözetim sistemlerinden geçmez.
Ukrayna’da savaş koşullarında (özellikle cephe yakınlarında) kullanıldığı ve çalıştığı belgelenmiştir. Dünya genelinde node haritaları da mevcuttur.
Sınırlamalar ve riskler
Mesaj boyutu çok sınırlıdır (yaklaşık 237 bayt – birkaç kelime).
Ağın güçlü çalışması için yeterli sayıda cihaz (node) gerekir; az cihaz olursa menzil kısıtlı kalır.
Şifreleme içeriği korur ama radyo sinyaliyle gönderenin konumu (üçgenleme yöntemiyle) tespit edilebilir.
Bazı ülkelerde (örneğin İran veya Rusya) izinsiz telsiz cihazı bulundurmak suç olabilir ve ağır cezalar doğurabilir.
Ani kriz anında altyapı kurmak zaman alır.
Haber, İran’daki 2026 protestoları sırasında yaşanan ağır internet kesintisini örnek göstererek, benzer durumların Rusya, Belarus, Myanmar ve Sudan’da da yaşandığını vurguluyor. Mesh ağları “mucize çözüm” değildir ama internet tamamen kesildiğinde veya sansür yoğun olduğunda alternatif bir iletişim kanalı sunabilir.