Dünyada yaşayan her 100 kişiden 5'inde koku alamama hastalığı olan 'Anosmie' var.
Tıpta bu hastalığa "Anosmie" deniyor. Koku alma duyusunun olmaması demek. Ya doğuştan ya da bir kaza veya bir enfeksiyon sonrası. Bu rahatsızlık dünya nüfusunun yüzde 5’ini etkiliyor. Bu duyudan yoksun yaşayanlar için "Hayat cehennemden beter."
Kokusuz bir hayat düşünmek mümkün değil. Ancak bu duyudan yoksun olanlar kendi bedenlerinin kokusu bile hissedemiyorlar.
İşte bu hastalığa yakalananlardan ikisinin söyledikleri…
"2015’te uykumda yataktan düştüm. Komaya girdim. Sonra uyandığımda hiçbir koku alamadığımı farkettim. Bugün de koku duyum yok. Hayat tam bir işkence."
"43 yaşıma kadar hayatımın normal olduğunu düşünüyordum. Gerçi bazı kokuları pek iyi hissedemiyordum ama pek önemsemiyordum. Sonra çöp kutusundaki çürümüş sebze ve meyvelerin kokularını bile duyamamaya başlayınca durumun ciddi olduğunu anladım. Hastaneye gidip kontrol yaptırdım. Doğuştan koku duyumda bir sıkıntı olduğunu öğrendim. Yani, bir tür engelliyim."
Anosmie nedir?
Anosmi (veya anozmi), tıbbi terimle koku alma duyusunun tamamen kaybolması durumudur. Halk arasında koku körlüğü veya koku alamama olarak da bilinir. Kişi çevresindeki hiçbir kokuyu algılayamaz – parfüm, yemek kokusu, yanık, gaz kaçağı gibi tehlikeli uyarılar dahil.
Kısmi koku kaybı ise hiposmi olarak adlandırılır (koku alma yeteneği azalır ama tamamen yok olmaz).
Belirtileri Nelerdir?
En bariz belirti: Kokuları hiç algılayamamak.
Tat alma duyusunda belirgin zayıflama (çünkü tatın %80-90'ı kokuyla ilişkilidir; yemekler tatsız gelir).
İştah kaybı, kilo kaybı, depresyon riski artışı.
Tehlike algısında azalma (gaz kaçağı, duman, bozulmuş yiyecek kokusunu alamamak).
Genellikle ani başlar (özellikle enfeksiyon sonrası), bazen yavaş yavaş gelişir.
Nedenleri Nelerdir?
Anosmi geçici veya kalıcı olabilir. Başlıca nedenler:
En yaygın nedenler (çoğu geçici):
Soğuk algınlığı, grip, üst solunum yolu enfeksiyonları.Sinüzit, alerjik rinit, burun tıkanıklığı, burun eti büyümesi, nazal polipler.
COVID-19 (özellikle 2020-2022 sonrası çok sık görüldü, birçok kişide aylarca sürdü).
Kalıcı veya ciddi nedenler:
Kafa travması (koku sinirlerinin yırtılması).
Nörolojik hastalıklar: Parkinson, Alzheimer, multipl skleroz.
Viral enfeksiyonların sinir hasarı (COVID-19'un ağır formları).
Doğuştan (konjenital): Kallmann sendromu gibi genetik durumlar.
Yaşlanma (50+ yaşta koku duyusu doğal olarak azalır).
Kimyasal maruziyet, bazı ilaçlar, radyasyon, tümörler (beyin veya burun içi).
Tedavi ve İyileşme
Tedavi nedene göre değişir:
Burun tıkanıklığı/sinüzit varsa → burun spreyleri (kortizonlu), antihistaminikler, sinüs yıkama → genellikle 1-4 haftada düzelir.
Viral enfeksiyon sonrası (COVID gibi) → koku eğitimi (smell training): Her gün gül, limon, kahve, karanfil gibi güçlü kokuları koklayarak beyne "hatırlatma" yapmak. Birçok kişide 3-12 ayda kısmi veya tam iyileşme sağlar.
Travma veya nörolojik hasarda → tam düzelme zor, bazen kalıcı kalır.
Steroid tedavileri (ağızdan veya burun içi) bazı vakalarda denenir
Yaşam kalitesini artırmak için: Yemeklere baharat/tuz eklemek, duman/gaz dedektörü kullanmak.
Eğer ani koku kaybı yaşadıysan (özellikle ateş, öksürük olmadan), mutlaka Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanına görün. Bazen erken müdahale fark yaratır, bazen de altta yatan ciddi bir durumun ilk belirtisi olabilir.